Karibu Kenya

Thuis

2011-08-30T17:40:00.000+02:00

Bij sommige woorden of zinnen slaat een bepaalde ziekte toe waar ik – en andere familieleden- chronisch aan lijd. Namelijk het feit dat bij sommige woorden een liedje hoort. Die bepaal je niet, maar dat is gewoon zo. Van die woorden die in je systeem zitten. Van die woorden waar een melodietje bijkomt.

Zo hebben Elly en Rikkert destijds bij mij een hoop woorden in dat systeem gestopt. Naast de kauwgumballenboom is dat het woord thuis. Ze zingen dan: “thuis is meer dan een huis, oo oo oo, zoveel meer dan een huis: dat is thuis.” En ik zing mee. Het woord thuis komt nooit alleen. Het woord thuis komt samen met de zalvende stemmen van Elly en Rikkert en het begeleidende gitaartje en niet te vergeten: het kinderkoortje.

Ik ben weer thuis en bedacht me dat daar een blog bij hoort. Na een lange radiostilte leek het me tijd op z’n minst te melden dat ik thuis ben. De eerste vraag die iedereen stelt is: “En, hoe is het om weer thuis te zijn? Al helemaal gewend?” – en ja, het is alweer helemaal gewend. En dat ging razendsnel. Sneller dan gedacht.

Maar toen dacht ik aan Elly en Rikkert en dankte ze voor hun invloed. Ze zingen het al jaren maar nu pas besefte ik me waarom thuis zo snel weer gewend was: thuis is meer dan een huis.

Ik weet nog dat ik verhuisde van Hilversum naar Utrecht. In mijn telefoon hield ik toen een tijd het huisnummer in Hilversum onder de naam: ‘thuis’ en het nieuwe huisnummer in Utrecht als ‘huis’. Pas toen ik me in Utrecht echt thuis voelde, kwam er een moment dat ik het nummer in Hilversum verwijderde en mijn huisnummer in Utrecht ‘thuis’ noemde.

Ik ben weer thuis, en dat is wel even prima. Nu pas kan ik echt de verschillen zien tussen Kenia en Nederland. Tussen het leven daar en hier. En daarover, zal ik komende tijd wat blogs gaan schrijven. Voor nu duik ik weer helemaal in het Nederlandse leven, ik heb een agenda gekocht en die vult zich als vanzelf. En om dan maar weer met de jeugdhelden te eindigen:

Thuis, dat is een schone onderbroek
of lezen in een spannend boek
een grote pan met erwtensoep op het fornuis
thuis, een plek waar iedereen je kent
daar mag je wezen wie je bent
dat is thuis

My home away from home

2011-07-29T21:18:00.000+02:00

I know it has been some time, but here I am. There’s so much to share, there’s so much to tell! People here seem to be so much more interesting than in Holland. Peculiar.

I can be so amused, amazed or curious by the people I’ve been meeting, but especially by the people to who I’ve gotten used to. I can just watch these people for a whole day, be in their presence and enjoy the way they work, interact or even look or do things. And know I’m starting to know them better, it’s even more interesting. But now that I realize I’m beginning to really like and know people who are around, I’ve realized with only two more weeks left, I have got a problem. At some point, I have to say goodbye.

Saying goodbye is the worst thing you can ask me to do. I don’t like it. I don’t like every part of it. As much as I like meeting new people, that much I really don’t like saying goodbye to people who’ve gotten close to me. I’d rather say: see you, and leave. I never can find words and I wish I could split up myself leaving a part in this place and let the other part go home.

Now, speaking of home. I saw the most interesting tagline last week. A guesthouse somewhere in Nairobi had put it on their signpost. It said: “Your home away from home” – I just smiled. People must have been wondering why I had been smiling on my own, but it suddenly hit me. In Kenya I found my home, away from home. I think that’s the best explanation I have to everyone who’s asking me what the fuzz about Kenya is all about since I went here for the first time in 2009.

I’d like to just disappear, because saying goodbye and not knowing when you’ll meet again is on my list with things I really don’t like. Believe me, the only thing what I could add on that list is eating fish.

Kenya has been ‘bothering’ me since I came here for the first time. And even when I’m in Holland I know, I can’t let go of this place, or I’d better say: of the people. So don’t be angry if I sneaked out without saying goodbye, I will be back. I’ll keep bothering you as this place is bothering me.

Crossing cultural borders - Part 1: Some thoughts

2011-07-08T22:53:00.002+02:00

I don’t like being white. I’ll be honest. Most of the time I spend here in Kenya, I don’t like my colour. Often it makes me feel uncomfortable, it makes me feel so far away from the person who’s next to me. I don’t like seeing other mzungu’s and from time to time I wish I could change this white skin to a dark one. Not because of beauty or appearance. No, it’s because the gap between the person I interact with and me. I’m so aware of my white skin. Don't get me wrong, I'm born this way, I like my hair and my freckles and the fact that I need sunscreen to protect my skin from turning pink. It's the prejudices that come along with the colour I don't like.

In Nairobi people won’t stare as much as in the rural areas. Kids come and run to me screaming, “How are you?” - The kids with more courage come running to touch my skin to know how it feels like. And the hair is even a bigger attraction. “Is this real?” “It’s so soft!” and before I know it, my camera is full with pictures with a bunch of kids and me.

I admit: I love spending time with these enthusiastic kids. But it also makes me feel uncomfortable. I’m a person just like them. Nothing special. So why touching me and screaming to me like I’m some kind of rockstar? Do they expect something from me? That I will take them to Holland and give them a nice future? Or is it just an innocent way of interact with foreigners? Or am I making a big deal out of something that’s not there? I don’t know. I always leave some kind of disturbed. I want to know all their names, I want to know all their stories and I want to comfort them all. But I know I can’t.

Someone told me that a couple of years ago, for the first time he heard a white person say: ‘thank you’. He was shocked. He never heard a mzungu say just a simple "Thank you". When he told this, I was shocked. And so ashamed. We come, we take, we go, we do things our way. What are we thinking?

We really messed up as whites. And that’s why I feel so embarrassed when I see some white people walking dressed up the typical touristic way, talking loudly and spending too much money. In every way it’s not right.

But these are not the main reasons I don’t like my skin. I mostly don’t like my colour because I know people assume so many things about me, my life and where I come from. I know we made it this way ourselves, by the things we’ve done and still do and the way media pictures things. People assume I’m here either here for a NGO or for being a tourist.

No, I’m here to get to know you. I’m here to try and break the boundaries between our cultures. To try and stop the prejudices there are from both sides. To cross between cultural borders and draw them closer to each other. There’s so much we can share and learn.

But I’m trying my best. To learn, to adapt. I introduce myself with my Luhya name, I try to speak some Swahili and I can eat chicken and drink tea like every other Kenyan. But I know, I can’t change every white person to stop and think of Africa in one way. And I can’t change every Kenyan to stop and see white people only one way. I can just interact with the people I meet and get to know them and let them get to know me.

For now, that’s enough. But I know, there’s still so much we can learn from this big continent. But that’s a story for an other day. That's part 2. Stay tuned.

The real image of Kenya

2011-07-02T18:10:00.000+02:00

“Do they have a real radio station? Like we have in Holland?” My fellow students ask me quite a lot of silly questions when I tell them about my internship with TWR in Kenya. “Why would you want to go there?” They give me funny faces and ask me things about the differences between Africa and Holland. They think I’ll die if I don’t take my anti-malaria pills or if eat vegetables I bought at the market. I just answer them: “That’s exactly why I want to be in Kenya for a longer time than just three weeks. To prove you wrong, to give you a real image of Kenya.” I would like to say: a real image of Africa. But I think, to give a real image of Africa is even too complex for someone who has been living in Africa his or her entire life.

But even to give a real image about Kenya, I realized, is still too big. Last week I went to Voi to visit Sifa and meet listeners at home. I thought I had already seen many sides of this big country – It’s 17 times bigger than The Netherlands, imagine! I’ve been several times to Western Kenya, gone on safari in the National Parks, saw four out of five from the big five, saw the beautiful side of Kenya while driving through Rift Valley and Masaai Mara and saw the very poor side visiting slums as Kibera and Mathare. But now, the trip went to Voi. A six hour drive and some hours waiting and I arrived in the dark in this quiet village. Where did all the cars go? I realized this place must be very different from Nairobi, for sure.

The next morning I woke up and walked around a bit to discover the place. Where did these mountains come from? Wow! Then I had the privilege to spend three days high up in the mountains, enjoying the view and talking to listeners from Sifa. To be honest, being a journalist I thought the stories about changing lives through radio were mostly for Public Relations, but the listeners proved me wrong. I went up in the mountains, visited people at home, saw their radios, interviewed them and left believing they didn’t say anything for Sifa’s PR but rather that they shared their story because they really have been encouraged by listening to Sifa. I was really surprised about the impact Sifa is making in these little villages on the side of these red and dusty roads.

Now, back in Nairobi, I realize that maybe I’m not here to prove my fellow students wrong about their image of Kenya. Every time I visit a new village, every time I meet a new Kenyan, I discover something new. Now I think: maybe I still have a lot to discover about Kenya myself, first.

For now the least I can do is to write the stories the listeners told me and broadcast them in The Netherlands. Then I will continue my journey to discover more and more of Kenya, until my Kiswahili is even better than yours! I could use some help, so please don’t hesitate to tell stories about Kenya and teach me some new words in the meantime. Bedankt!

O, het is zaterdag.

2011-06-30T16:27:00.002+02:00

We liepen door de bergen in Afrika, zoals vele mensen doen. We praatten wat over het leven, zoals ieder ander mens doet. Haar telefoon was leeg, zoals alle batterijen opgaan. Ik vroeg waarom ze 'm niet op had geladen, zoals elke praktische Nederlander zou doen.

"We did not have power today." Ik keek enigszins meelevend geërgerd en vroeg hoe lang al niet. "O, thursdays we never have power." Ik keek weer wat gefronst. Niet omdat ik het gek vond dat er geen stroom was, maar om de logica van de week. Bij mij was het het zaterdag, en dat deelde ik met haar. Ze keek op. Dacht na. "O, then tomorrow we will probably be having power again." en ze slofte op haar gemak verder, zoals elke Keniaanse dat doet.

Ik besloot het gesprek te vervolgen en zei: "But about the thursdays.." en we praatten verder, zoals dat in elk gesprek zo gaat.

Onbevangen luisteren

2011-06-21T13:04:00.003+02:00

Het begint met een 'Hoe gaat het?' en voor je het weet ben je een half uur verder. Nieuwe mensen, nieuwe ontmoetingen en nieuwe verhalen. Nieuwe ervaringen en eindeloze gesprekken over nieuwe inzichten. Leerzaam, en intensief.

Luisteren doe je niet vanzelf. Luisteren moet bewust. Luisteren is hard werken. Luisteren is meer dan alleen een ja en vervolgens een ‘wie wat waar waarom hoe’- vraag stellen. Luisteren is veel meer dan je quote halen bij de geinterviewde. Luisteren is een kunst, die je moet blijven oefenen. En human-interest luisteren, dat is zweten geblazen.

Met luisteren moet je allereerst je eigen (denk)wereld vergeten. De boodschappen die nog gedaan moeten worden, de mails die een reactie nodig hebben, de studiepunten die aan je vreten, en het huis dat nu toch echt wel een poetsbeurt nodig heeft. Maar daarmee ben je er nog lang niet, want iedere zin die je gesprekspartner zegt betrek je zonder na te denken op jezelf. Je giet je eigen mening er overheen en denkt na hoe jij het zou doen, of hoe jij er in het verleden mee om bent gegaan.

Luisteren is complex. Je moet constant afwegen of je besluit het inderdaad op jezelf te betrekken zodat je met een voorbeeld vanuit eigen ervaring een nieuwe vraag kan stellen, of dat je doorvraagt zonder een ‘ik-verhaal’ en het bij de ander houdt. In andermans leven duiken en je eigen leven even opzij zetten, dat lukt niet zomaar. Dat lukt alleen als je een keuze maakt om de ander je onverdeelde aandacht te geven.

Ik quote graag Godfried Bomans: "Mensen die veel en onbevangen luisteren, hebben ook het meest te vertellen."

Onbevangen luisteren kan alleen, of des te meer, als je ook onbevangen kunt vragen. En daar hoef je echt geen journalist of psycholoog voor te zijn. Iedereen kan onbevangen vragen, want ook een onbevangen gesprek begint met de simpele woorden: 'Hoe gaat het'? De rest, komt vanzelf.

Vrijdag ga ik richting Voi, daar zet ik mijn oren voor 200% in om zo’n tien mensen te interviewen. Het resultaat van het luisteren zal volgende week op mijn blog te vinden zijn.

Het kan alleen maar goed gaan

2011-06-16T14:01:00.000+02:00

Een soort van ingestudeerd stuk, een act. Een liedje dat je uit je hoofd kent, of een dans die je al tot in den treure toe hebt geoefend. Zo zijn de 'Hallo, hoe gaat het? Goed, met jou?' - gesprekken. Maar belangrijk is wel: kom er op tijd achter welke versie van start gaat - ze betekenen allemaal hetzelfde - en speel dan het ingestudeerde liedje af.

Als het informeel blijft is het over het algemeen:

Oogcontact. Blik blijft hangen, een glimlach komt automatisch op het gezicht: "Sasa?"

Een brede glimlach terug, met een automatisch antwoord: "Fiti"

Er wordt even gehmmd zoals alleen Afrikanen (en ik) dat kunnen. "Mmm. Mambo?"

Een korte lach van mijn kant en een enthousiast: "Poa!"

Is het 's ochtends vroeg en/of wat formeler:

Vriendelijke, vaak gemaakte glimlach: "Morning! Habari yako?"

Het ingestudeerde riedeltje: "Mzuri sana, habari yako?" onder begeleiding van een vriendelijke glimlach terug. En dan al half doorlopend, maar toch antwoordend: "Mzuri! Asante"

De derde is de kortste, om even kort te checken of het wel goed gaat als dat niet zo lijkt:

"Uko sawa?

"Ndio, sawa sawa! Asante"

Maar dan heb je ook nog het eerste informele gesprek, wat ook begonnen kan worden met: "Sema?"

Niet dat je na dit gesprek weet hoe het met de ander gaat, maar dat is niet het punt. Elkaar niet groeten, dat gaat niet op. Als we in Nederland elkaar 's ochtends vragen hoe het gaat, betekent dat we dat kunnen afstrepen voor de rest van de dag. Reken er hier maar niet op. Elk telefoon- of nieuw gesprek begint wederom met "Sasa"? En de rest van het liedje gaat vanzelf.

En dan nog een belangrijk ding. "Sawa sawa" - betekent OK- kan op ongeveer alles toegepast worden. Na elk gesprek kan je een "sawa sawa" in de groep gooien. Aan het eind van ieder telefoongesprek wordt het standaard gebruikt. En wil je helemaal stoer doen? Dan zeg je "sawa sawa basi"

Er is maar 1 voorwaarde in deze gesprekken: het kan alleen maar goed gaan.

Het sterke verhaal

2011-06-15T10:33:00.001+02:00

Als je in het buitenland op stage bent, horen daar sterke verhalen bij. Verhalen waarvan de luisteraar of lezer onder de indruk is, waarbij jijzelf in alle bescheidenheid praat en erover vertelt alsof het dagelijkse kost is.

Ik heb drie weken gewacht tot ik zo’n verhaal had, om op mijn blog te publiceren. Het bleef drie weken stil. Ik begon een blog en kapte ‘m weer af. Want, wie wil er nu lezen of ik goed heb geslapen, wat ik heb gegeten en of ik al aan de diarree ben? Precies. Ik had een goed verhaal nodig.

Na twee weken van afvragen wat mijn doel hier was, kwam ineens een reis naar Oeganda om de hoek. Ik gooide mijn charmes in de strijd, en overtuigde men ervan dat het nodig was dat ik meeging. Ik zou er bijvoorbeeld veel van kunnen leren. Twee dagen later zat ik in de auto naar Soroti, Oeganda. We bezochten radiostations, namen we interviews af en hadden sollicitatiegesprekken. Dat wat betreft het gedeelte waarvan ik kon leren. Ik leerde er nog echt van ook.

In Oeganda kochten we een kip. Niet in de supermarkt. We stopten langs de weg en deden de autoramen naar beneden. Voordat we goed en wel stilstonden werden er door elk openstaande raam minstens vijf kippen naar binnen gehangen. En tussen deze kippen, zat mijn kip. Arme kip.

De kip, zonder naam - anders ga je je eraan hechten - met de poten aan elkaar gebonden, werd in de achterbak van de pick-up gegooid. Hij reisde met ons mee dwars door Oeganda en Kenia en zag in Nairobi weer het licht. Ik wist dat dit mijn kip was. Ik wist dat dit de kip was die ik eigenhandig moest gaan slachten. Ik wist dat dit de test der testen zou zijn. En, ik wist dat dit een sterk verhaal zou zijn. Ik zat onschuldig op de bank tot het moment aangebroken was. Wat er toen gebeurde, had ik niet kunnen denken.

Toen ik mijzelf terug vond op de bank, belde Douwe, live op de radio in Xnoizzweekend. Mijn handen waren nog amper gewassen van de bloederige moord en ik deed verslag:

Verslag kippenslachting

Jesseke in Kenia - Afl. 2 - Dode kip by douweschaaf

Mijn sterke verhaal heb ik. Nu nog werken aan het doen alsof het dagelijkse kost is.

Bambi

2011-05-24T16:28:00.002+02:00

"Dapper hoor" hoor ik als ik vertel over mijn reis. Dat klinkt ook altijd heel stoer. En ik kan ze ook heel stoer en luchtig vertellen. Vind ik dan. Over dat het allemaal al zo bekend is, dat ik er al eerder ben geweest, dat ik ernaar uitkijk en dat ik het prima ga redden. Alsof het geen moeite is.

Zo voelt het ook. Ik wéét wel dat het een bijzondere stage gaat worden, ik wéét wel dat ik Nederland ga missen, ik wéét wel dat het niets voor mij is iets te gaan doen wat ik niet direct kan delen met diegene die mee is. Maar het besef blijft achter. Zodra Schiphol in zicht komt en ik onder het koffiedrinken bedenk dat ik niet iemand uit ga zwaaien maar dat ik degene ben die door de douane moet, verander ik compleet. In Bambi.

Ik ben weer een klein meisje die het even niet meer weet. Ik kijk elke medewerker en passagier van mijn vlucht aan met een blik: "blijf m'n hele verblijf bij me en wordt beste vrienden zodat we samen zijn" - maar het werkt niet. De passagier is te druk met zijn of haar koffer en de medewerker is getraind om je vriendelijk aan te kijken. De hele reis is gevuld met gedachten over dingen die mis kunnen gaan. "Wat als ik niet opgepikt word van het vliegveld" "wat als ze me geen langer visum willen geven dan een maand" "wat als... wat als ik alles alleen moet doen". Bambi dus.

Maar gelukkig ben ik in Afrika. En ben ik blond. Naast dat dat heel veel risico's met zich meebrengt, heeft het ook zeker voordelen. De medewerker van het Jomo Kenyatta Airport zag mij in mijn Bambi-modus en vroeg welke koffer van mij was. Ik wees hem aan en hij pakte het loodzware ding. Ik dankte hem, glimlachte triest maar vriendelijk (dit voor het dramatische effect) en liep naar de uitgang.

Mijn contactpersoon vertelde waar hij stond, ik liep erheen. Een man kwam op me af en vroeg of ik in wilde stappen. Ik vroeg zijn naam en vertrouwde hem niet. Draaide me om en daar zag ik twee paar zoekende ogen en bescheiden maar toch glimlachend liep ik op hen af: dat waren mijn helden. Die me naar mijn veilig bed gingen brengen.

Ik snoof de Afrikaanse lucht in mijn longen en begon Bambi te waarderen. Stoere meid was dat. Maar daar dacht Bambi zelf waarschijnlijk anders over.

Het gebeurde 17 juni 2009.

2011-04-20T13:57:00.002+02:00

Op die dag, 's ochtends om vijf minuten over tien om precies te zijn.

Mijn leven veranderde niet. Ik was nog dezelfde als wie ik was om vier minuten over tien. De wereld draaide nog steeds rustig rond. De treinen reden nog en de vogels bleven zingen.

Mijn telefoon trilde. Eén bericht ontvangen.

Ik was blij verrast! Extra blij met bericht van de buitenwereld. Tenminste, dat dacht ik. Want, je moet weten: 17 juni 2009 liep ik voor de derde dag in mijn leven rond in Kenia. Ik zag de sms pas 's avonds, m'n telefoon lag voor oud vuil in het guesthouse - hoewel velen trouwens weten dat het toestel dat ik gebruik om te bellen ook sterk op oud vuil lijkt.

Los daarvan: oog had ik niet voor internet of telefoon. Ik had wel oog voor alle nieuwe indrukken die niet alleen ik, maar ook mijn vier medestudenten, te verwerken kregen. Onder de slogan: 'zie ze vliegen' volgden zo'n 300 mensen onze reis en voelde onze mediareis als een nieuw soort missie om met z'n vijven hier een mooi product te maken van wat een reeel beeld zou zijn van de projecten die we bezochten. En dat werd het: check

Maar, die reis gebeurde het dus. Ik kreeg een sms. De tekst was niet schrikbarend:

"Welcome to Kenya & thank you for choosing Zain." - Afzender: ZAINKE

Ik zie je fronzen. Ja, het is reclame. Maar dat sms'je heb ik altijd bewaard. Op het moment dat ik mijn sms opsloeg (waardoor mijn inbox van zo'n 10 kb constant vol zat) wist ik het: dit is geen eenmalig bezoek. Een sms zegt wellicht weinig, maar betekende meer dan een souvenir. Want die kocht ik namelijk niet, ik zei stellig: "ik kom hier toch nog wel terug, waarom zou dan een souvenir kopen?"

Augustus 2010 vond ik mijzelf wederom in Kenia. Dit keer met een ander reisgezelschap, maar het verblijf minstens zo welkom en wederom sprak ik de woorden: "ik kom hier toch wel weer, ik hoef geen souvenir" al struinend over de markt waar de verkopers de hoop hadden opgegeven toen ze zagen dat er aan die roodharige blanke niets te verkopen viel.

23 mei 2011 vlieg ik weer. Het ticket is geboekt, de spanning opgebouwd en de zenuwen aanwezig. 3 maanden radio maken voor Transworld Radio. Dat moet verhalen met zich meebrengen.

Misschien dat ik deze keer wel souvenirs koop.

Ben je nog steeds niet weg?

2011-04-09T23:51:00.001+02:00

Dat vroeg men mij de laatste maanden. Afgewisseld met: 'ga je nog weg?' of 'ga je niet meer weg?' - in elk geval: mijn aanwezigheid stond gelijk aan een reis.

En die reis, mag ik nu eindelijk maken.

Nouja, de reis is wordt niet het meest bijzonder. Het verblijf daar wel.